TRT’NİN USTA VE BAŞARILI SPİKERLERİ İLE SÖYLEŞİ

Yayınlandı: Nisan 11, 2015 / SÖYLEŞİ / RÖPORTAJ
Etiketler:, , , , , , , , , ,

IMG_3467TRT’nin kıymetli spikerleri Erdoğan Arıkan ( Spor Spikeri) ve Fulin Arıkan (Haber Spikeri) ile mesleğe dair anıların ve bilgilerin paylaşıldığı bol gülümsemeli bir söyleşi gerçekleştirdik. 

 Söyleşi: Bilge Nur Kenet

 

Erdoğan Arıkan kimdir? Nerede doğdu? Mesleğe nasıl başladı?

 

Adapazarı’nda doğdum. İlkokulu Adapazarı’nda bitirdim. Sonra Gölcük’e taşındık. Liseyi orada okudum. O zaman Yıldız Teknik Üniversitesi’ne bağlıydı. Kocaeli Meslek Yüksekokulu İşletme Bölümünü bitirdim. Ondan sonrada iş hayatına atıldım. O zamanlar pazarlama işi yapıyordum. TRT sınav duyurularını gördüm. Arkadaşlardan biri “Senin sesinde fena değil buraya başvursana” dedi. Bende “Yok oğlum ya bize mi kaldı” dedim. İstanbul’da bir gün TRT sınavlarına başvurdum ve girdim. Orada başladı TRT hayatım. İlk tayinim Diyarbakır radyosuna çıktı. 3 sene sonra spor spikerliği sınavına girdim. Ankara’ya geldim ve hala daha buradayım.

Siz mesleğe nasıl başladınız Fulin Hanım?

Benim ilkokul öğretmenim Türkçemi çok beğeniyordu. İlk önce onlar yönlendirmişlerdi. İlerde Ankara, İzmir, İstanbul gibi bir yerde olursan muhakkak sınavlarına gir diyorlardı. Ben okurken TRT sınav açınca tarih öğretmenimin söyledikleri aklıma geldi ve sınava girdim. 3 sınava çağırdılar. 3 sınavı da kazandım ve kurs hikâyem başladı. Erdoğan ve ben aynı dönemdeyiz. Hatta o kurs dönemlerinden tanışıyoruz.

Erdoğan Bey, neden spor spikerliğini tercih ettiniz? Farklı alanlarda da çalışma deneyiminiz oldu mu?

Pazarlama sektöründe çalıştım satış elemanı olarak. Spor spikerliği benim çocukluğumdan gelen bir şeydi. Radyo spikerliği de yaptım. Benim çocukluğumda radyodan maç anlatmak ve dinlemek çok önemli bir şeydi. Türkiye’de bugünkü lig TV ne ise maçların anlatıldığı haberin alınabileceği tek kaynaktı TRT radyoları. Çünkü televizyondan yayın yoktu. Çocukluğumda her hafta sonu maç dinlerdim. Ve hep şöyle düşünürdüm. Ya adamlara bak hem en güzel yerden maçı seyrediyorlar hem de para kazanıyorlar. O zamanlar bir hayaldi ama spora ilgiliydim. Babam beni sürekli maçlara götürürdü.

Futbol da oynadım. Sonra bir zaman geliyor, hepiniz bu dönüşümü göreceksiniz. Artık hayat sizden para kazanmanızı istiyor. Yani anne ve babandan para istemek zorlaşıyor. İşte o aşamaya geldiğin zaman bir daha hayaller, hedefler falan zorlaşıyor. O yüzden öncelikle boya pazarlamada çalışmaya başladım. 4 sene orada çalıştım. Sonra TRT sınavlarına girdim. Benim girdiğim ilk sınav İstanbul Radyosundaydı. Bir yazı verdiler elime ben okumaya başladım ve çok heyecanlandım. Nefes alamayacak duruma geldim. Spiker beni durdurdu. Çok heyecanlandın öleceksin dedi. Ben de biraz rahatlamak için arkama yaslandım ve “Bu kadar heyecanlanacağımı tahmin etmemiştim. İnsan ister istemez heyecanlanıyormuş” dedim. Mikrofon açıkmış ve jüri içeriden beni dinliyormuş. Stüdyoda bir ses yankılandı. “Kardeşim işte bu sesle konuş. Biz senin bu sesini istiyoruz” dediler. Böylece bir sonraki aşamaya geçebildim. Yoksa diksiyonum falan hiç iyi değildi. Mesela Fulin Arıkan ile aynı dönemiz. Onlar Allah tarafından spiker olarak gönderilmişler. Zaten onları kurstayken dinlediğim zaman moralim bozuluyordu. Kafamda hep spor spikerliği vardı. Fulin hanım ile girdiğimiz dönemde spor spikeri alınmıştı. Biz radyo spikeri olduk ve radyolara gönderildik. 3 sene sonra spor spikerliği sınavı açıldı ve ben o sınava girerek spor spikerliğine geçtim.

Fulin Arıkan: Yok canım. Ananem benim ilkokul öğretmeniydi ve çok ilgilenirdi. Büyükbabam İstanbulluydu ve yanlış söylediğim zaman sürekli düzeltirdi. Ailen, yetiştiğin ortam bu yüzden çok önemli. Çevren bu konuda duyarlıysa sen zaten kendiliğinden diksiyonun güzel olarak büyüyorsun.

Erdoğan Arıkan: Doğru bir sesle doğmak ve doğru bir bölgede yetişmek önemlidir.

Fulin Arıkan: Erdoğan, ama sen boya pazarlamada da çok başarılı olmuşsundur ve kalsaydın olmaya da devam ederdin.

Erdoğan Arıkan: Olabilirdi tabi. Belki o sektörden çok fazla para kazanabilirdim. Hakikaten öyle bir gidişim vardı. (gülüşmeler)

Spikerlik veya diksiyon eğitimi aldınız mı?

Erdoğan Arıkan: TRT’ye girdikten sonra aldım. Diksiyonun kelime anlamını bilmiyordum, TRT’ye girmeden önce. Ama TRT’ye girdikten sonra TRT sizi baştan formatlıyor. Tam anlamıyla bir eğitimden geçiyorsunuz. Diksiyonun ne kadar iyi olursa olsun o eğitimi almak zorundasın.

Fulin Arıkan: Ben Hukuk Fakültesinin son senesinde okuyorken sanırım belediye açmıştı kursu. Semih Sergen veriyordu devlet tiyatrosu sanatçılarından. Tam olarak tamamlayamadım hatta sertifikamı alamadım ama bir süre devam ettim. Semih hocadan bir şeyler öğrendim. Ama asıl TRT’nin kursunda çok şey öğrendim. Erdoğan, hazır geldiler diye iltifat ediyor tabi ama öyle değil.

Erdoğan Arıkan: Hayır öyle ama. 10 tane yedek alınıyordu. Ben yedeklerdeydim. Fulin hanım seçilenler arasında ilk 5 de idi bizim kursumuzda.

TRT hayatınız boyunca birlikte çalıştınız. Birlikte bir anınız var mı?

 

Fulin Arıkan: 2008 yılıydı. Türkiye Avrupa şampiyonasında yarı finalde Almanya ile karşılaşacağı maç öncesi bütün spor kanalları ana haber bültenlerini maçın oynanacağı İsviçre’nin bir kentine taşıdılar. Biz de ana haber bülteni ile oraya gittik. Yarı final akşamı biz yayınımızı yaptık sonra stada girdik. Stat da maç seyrediyoruz. Erdoğan Arıkan’da o maçta görevli spor spikerlerinden birisi. Ama o gün maçı anlatan Erdoğan değil. Erdoğan ile biz yan yana oturduk. Genelde benim statta maç izleme alışkanlığım olmadığı için statta maç seyretmek anormal zormuş. Çünkü uzaktan futbolcuyu tanıyamıyorsun. Pozisyonu anlamıyorsun. Hatta pozisyon tekrarı bekliyorsun. Herkes penaltı diyor ama sen onu görmemiş oluyorsun. Dolayısıyla maç çok önemli, ben çok heyecanlıyım ama anlayamıyorum. Erdoğan o zaman 90 dakika boyunca bana özel yayın yapmıştı. Herhalde böyle bir lüksü kimse yaşamamıştır. (gülüşmeler)

Erdoğan Arıkan: O zaman bende bir anımızı anlatayım. Diyarbakır radyosunda çalışıyoruz. Saat başı radyodan haber okuyoruz.  O günde nöbetçi benim. Bende o kadar iddialıyım ki beni haber okurken güldüremezsiniz dedim. O zaman daha çocuğuz tabi 20-25 yaşındayız. Birbirimizle iddialaşarak yayına giriyoruz. Ben Fulin’e 3 kere teklersin diyorum o hayır 2 kere diyor ve iddiaya giriyoruz. İki kereden az teklerse o kazanmış oluyor. Biz böyle iddialaşırken ben yayına girdim ve haberi okumaya başladım. “İyi günler sayın dinleyiciler saat: 09.00. Sabah haberlerini sunuyoruz…” falan ben okumaya başladım ve çokta rahat okuyorum. Fulin şaklabanlıklar yapıyor yanımda. Ben aldırmıyorum fakat haberin sonuna doğru Fulin abartmaya başladı. Beni güldürecek ya, aslında beni güldürse felaket olur. Genç olduğumuz için işin sonunu düşünmüyoruz. Yayında sesi açıp kapatan mikrofon ve içerisi ile konuşmaya yarayan mikrofon var. Ben Fulin’in bu hareketlerini görünce iş zıvanadan çıktı rahat hareket edememeye başladım. Fulin zaten gülmeye başladı gülmemek için burnunu sıkıyor garip garip sesler çıkıyor. Bende Fulin ile konuşmak için sesi kestiğimi zannederek döndüm ve “Sussana kızım” dedim. Ama sesi kesmemişim. Aynen bu yayına çıkmış. Biz kafamızı kaldırdığımızda bütün müdürler camın diğer tarafından bize bakıyordu. Haber dinleyenler haberin ortasında “Cumhurbaşkanı Turgut Özal bugün İstanbul’a gitti. Sussana kızım” diye bir şey duydular. Tabi soruşturma geçirdik. Sarı zarf dediğimiz bir ceza yedik. TRT’nin kuralları kesindir. Biz yıllarca Ankara’ya geldikten sonra aynı stüdyoda olduğumuz zaman hep güldük birbirimize. Aynı anda duramıyoruz stüdyoda. Fulin ana haber bültenini sunardı sonra ben sporu sunmak için gelirdim. O beni görmesin diye dışarıda beklerdim. (gülüşmeler)

TRT’nin özel kanallardan farkı nedir? Özel kanalda çalışmayı hiç düşündünüz mü?

Erdoğan Arıkan: Düşündüm. Fulin hanımda çok düşündü. Çok fazla teklifler geliyordu. TRT ile diğer kanalları karşılaştırdığım zaman benim için TRT hep ağır bastı. Bir defa özel televizyonda çalışmak istiyorsan İstanbul’a gitmelisin. Bizim Ankara’da çok rahat oturmuş bir sistemimiz var. Ankara’da TRT’de çalışıyorsan ulaşım ve hayat çok rahat. İstanbul’a geldiğin zaman bir koşturmacanın içerisine gireceksin bu kolay bir şey değil. İstanbul’a geldiğin zaman Ankara’daki standardı yakalaman çok zor. Aldığın ücretin 3 katı bir ücret alman lazım ki yine aynı şartlarda yaşayabilesin. Bu o kadar kolay değil. Hep buna değer mi değmez mi hesabı yaptık.

Futbol spikerliğinde tarafsız olmak gerekiyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz ya da yaşadığınız bir anınız var mı?

Erdoğan Arıkan: Objektif olmak en kolayı. Eğer yayıncılık yapıyorsan mutlaka bir felsefen, bakış açın olmalı. Eğer bu doğru bakış açısını yakalayabilirsen doğru bakarsın. Örneğin; bir doktor, mühendis vb. başarılı insanlar takım tutabilir. Ve onlar için Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş fanatiği olmak ekstra bir şey değildir. Hayatlarında sorguladıkları bir şey değildir. Ama bir gün birisi onlara gelse ve deseler ki doktor bey siz takımınız konusunda çok fanatiksiniz ama şimdi bir tercih yapın ya tuttuğunuz takım ya işiniz deseler. Para kazandığı işini tercih eder. Bize Fenerbahçe’nin, Galatasaray’ın, Beşiktaş’ın ne faydası var. Ben ya spor spikerliği yapacağım ya da Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş’ı deliler gibi tutmaya devam edeceğim. O mikrofonun arkasına geçtiğim andan itibaren benim için tüm takımlar ölüyor. Benim için önemli olan orada mesleğimi iyi yapabilmek, düzgün bir şekilde sunumumu yapabilmek oluyor. İşinde başarılı olmuş insanlar akşam televizyonun karşısına geçip spor haberlerini dinliyorlar. Benden haber bekliyorlar. Ben de onlar gibi başarılı bir insan olarak onlara güzel vakit geçirmeleri ve güzel bir sunumla programı dinlemeleri için çaba sarf ediyorum. Bazı spikerler kale arkasındaki çapulcuları düşünerek konuşuyor. Yani nasıl düşünürseniz öyle konuşursunuz. Televizyonculuk böyledir. Doğru şeyler düşünmeye ve doğru bir çizgide hareket etmeye çalışıyorum. Ben sadece maçı anlatırken değil ben maç seyrederken de insanların neye tepki verdikleri ve neye sinirlendiklerini ölçerek dinliyorum. Mesele şu; karşı tarafı da düşünebilmek ve anlayabilmek. Beklentileri karşılayabilmek yani. Herkes yayıncı artık. O yüzden bizim bir farkımız olmalı.

Peki, Fulin Hanım sizin haber spikerliğinde olmazsa olmaz dediğiniz mesleki ölçütleriniz var mı?

Haber spikerliğinde tarafsızlık çok önemlidir. Mesela haber sunarken duygular yansıtılır ama duyguları yansıtabileceğiniz alanlar vardır. İdeolojiler, fikirler yansıtılmaz ama duygular zaman zaman yansıtılır. Bunun haricinde haberin özü tarafsızlık olmalıdır. İnsani ve genel kabul görmüş ahlaki konularda yorum yapabilirsin ama ben her zaman şunu söylüyorum spiker, bir haberi okuduktan sonra ona yorum yapacaksa söyleyecek fazladan bir şeyi olması lazım. Herkesin düşündüğünü, söylediğini söylemek yorum yapmak değildir. Ama siyasi konularda görüş bildirmek bir haber spikeri için doğru bir davranış değildir. Diğer bir önemli nokta samimiyettir. Haber spikeri asla haber spikerini oynamamalı. Kendi gibi olmalı, doğal olmalıdır. Eğer siz doğal olursanız karşı tarafa ulaşabilir ona anlatabilirsiniz. Eğer doğal olmazsanız sıradanlaşırsınız.

Spor spikerliğinin haber spikerliğinden farklı bir zorluğu var mı?

Erdoğan Arıkan: Farklı bir zorluğu var. çünkü haber spikerliğinde genellikle önceden hazır ve birilerinin kontrolünden geçmiş, özenle cümlelerin kurulduğu bir haber bülteni vardır. Promterdan yazılar geçer ve siz okursunuz. Spor spikerliğinde hem bu anlattıklarımı yaparsınız hem de canlı maçı anlatırsınız. Asıl spor spikerliği de odur zaten olan bir şeyi sizin yorumlamanız, doğaçlama yapmanız o kadar kolay değil.

Değişen teknoloji ile birlikte geçmiş gazetecilik, spikerlik ile günümüzdeki durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Erdoğan Arıkan: Biz şunun farkına vardık. Dünya tarihinin bence en keskin dönüşlerinin yaşandığı dönemin insanlarıyız. Bilgisayarın bulunması dünyanın teknolojisine müdahale etmiştir. İnternetin bulunması, medyanın değişimi o kadar keskin hatlar var ki bunu birkaç cümle ile anlatamazsın. Bir defa değişen insan var.

Twitter muhabirleri ve sosyal medya muhabirleri çıktı. Siz ne düşünüyorsunuz bu durum hakkında?

Erdoğan Arıkan: Eskiden böyle bir şey yoktu. Rutin bir hayatımız vardı. 10 sene önce tek kapılı buzdolabı benim evimde olduğu gibi bir başkasının da evinde vardı. Sonra dünya birden değişti. İnternet, bilgisayar denen şey geldi. Hayatın formatı değişti ve biz bu değişimi yaşadık. Siz belki bu değişimi fark etmeyebilirsiniz Gözünüzü açtığınızda internet vardı. Ben TRT sporda ilk göreve başladığımda iki ajanstan gelen teleks, haber kaynağıydı. Başka bir haber kaynağınız yoktu. Avrupa’dan haber alamıyordunuz. İnternet diye bir şey yoktu. O habercilik çok durağan ve ağır bir habercilikti. Çok fazla sorumluluğun da yoktu. Olanı verirsin biterdi. Şimdi çok değişik kaynaklardan haber akışı var ve çok dinamik bir ortam var. Bu dinamik ortamın gerekliliklerini yapmak zorunlu. Her şey çok hızlandı. Düşüncenin de buna bağlı olarak hızlanması lazım. Özellikle teknolojik gelişmeler haberciliğe inanılmaz bir hız kattı.

Teknolojideki gelişmeler muhabirliği yok eder mi?

Fulin Arıkan: Yok etmez. Ben her zaman şuna inanırım. Makine insanın yerine geçemez. Duygu yok, bakış açısı yok. Artık muhabirlerin fark yaratması bakış açısı katması lazım. Hızdan ötürü bilgiye ulaşmak çok kolay. Ama aynı zamanda da bilgi kirliliği var. Muhabirin çok uyanık olması lazım, haber kaynaklarından emin olması lazım, teyit çok önemli. Bir bilgiyi bir yerden alıp direkt servise koyamazsınız. Birçok teyit aşaması var onları gerçekleştirmek lazım. Muhabir çok önemli bence. Muhabir her zaman muhabirdir.

Spor spikerliğini meslek olarak düşünen öğrencilere tavsiyeleriniz nedir?

Erdoğan Arıkan: Spor dünyasını ve maçları takip etsinler. Şunu söyleyeyim akılları ile hareket etsinler. Görünenin arkasını görmeye çalışsınlar derinini görmeye çalışsınlar. Bunu yapabilenler fark yaratıyor hayatta. Özellikle bunu spor dünyasında yapabilmek çok önemli. Bir spor haberi yaptığınız zaman bunun nereye gittiğini ve kimlere hitap edeceğini görmeleri gerekiyor. Ona göre cümlelerini, hedeflerini belirlemeleri gerekiyor. Bunun içinde akıllı düşünmeye ihtiyaçları var. Gençlere şunu söylemeliyim. Farkında değiliz ama özellikle hayatımızla ilgili en önemli kararları 20’li yaşlarda veriyoruz. 20 yaşında işinizi seçiyorsunuz. 25 yaşında eşinizi seçiyorsunuz. Ondan sonra hayat şekillenmeye başlıyor ve o hayatın içerisinde hep küçük küçük kararlar veriyoruz. Aslında o kararlar size büyükmüş gibi geliyor ama dönüp baktığımızda ben en büyük kararı 20 ve 25 yaşında verdiğimiz görüyorum. Bunu şimdiden bu yaşta görmek önemli. Ben o yaşlarda bunu görememişim. Yanlış karar mı vermişim hayır. Ben şimdiki gençlere bakıyorum hayata bir şey olabilmem için mutlaka bir tanıdığa ihtiyacım var gözüyle bakıyorlar. Hâlbuki bir şey olabilmen için iyi bir insan olmaya, donanımlı bir insan olmaya ihtiyacın var. Hayatın gerekliliklerini karşılayabilecek bir insan olmaya ihtiyacın var. Torpilin olsun veya olmasın. Bunlar sende varsa ve üzerine bir torpilin varsa evet bir yerlere gelebilirsin. Eğer hiçbir şey değilsen ve birilerinin itmesiyle yürüyorsan bir yerden sonra patlayıp gidiyorsun. Öncelikle iyi bir donanım ve hedeflere kitlenmek önemli. Zaten ondan sonra patlayıp gidiyorsun. Bana gençler soruyorlar şimdi TRT’ye girmek için torpil gerekli mi? Bende diyorum ki onlara, peki sen TRT’ye girmek istiyorsun. Şu anda gelsen ve TRT’de jürinin karşısına otursan TRT’nin istediği özellikler sende bulunuyor mu? Bunu düşünmeden önce torpil bulmalıyım diye düşünüyorlar. Hâlbuki ben olsam torpil aramak yerine önce kendimdeki eksikleri geliştirmeye çalışırım. Bir dil daha öğrenirim birkaç dergi daha okumaya çalışırım.

Fulin Arıkan: Artık konuşan haber spikeri aranıyor. Biz başladığımız zamanlar olayı anlatan ve sürekli haber aktaran konumda değildik. Onu güzel okumak, tonlamalara dikkat etmek önemliydi. Şimdi konuşmak çok önemli. Bizim Türk eğitim sistemindeki açığımız da bu. Biz konuşma özürlü bireyler olarak yetişiyoruz. Anlatıma dayalı olmayan bir eğitim sistemimiz var. Sürekli bir kutucuk işaretleyerek öğreniyoruz. Kendini ifade ederken bir şeyleri anlatırken sıkıntı yaşıyoruz. Doğaçlama yapamayan bireyler olarak yetişiyoruz. Yani kendiliğinden güzel konuşma, rahat konuşma, güzel ifade tekniği yok. Bence spiker olmak isteyen kişi en çok bunun üzerinde dursun. Sadece iyi okuması sesinin iyi olması yeterli değil. Bizde güzel konuşma ve yazma dersleri vardır ilkokulda sadece el yazısıyla yazı yazmayı öğretiyorlar. Güzel konuşma farklı bir şeydir. Bunun içinde hem çok okumak önemli hem de kelime haznesinin gelişmesi önemli. Hem de uzun konuşma provalarıyla kişinin kendini uzun konuşmaya hazırlaması gerekli. Bence önemli olan şeylerden bir tanesi bu.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s