IMG_3308Hemdike aşiretinin Cezire-Botan kökenli olduğu kabul edilmiştir. 17. yüzyılda Botan civarından, Doğu Anadolu’nun bazı bölgelerine yayılmışlardır. Ağrı-Patnos, Kağızman, Erciş Vanın’ın bazı bölgeleri, Adilcevaz, Batı Anadolu’da ise ağırlıklı olarak İzmit ve İstanbul’da yaşamaktadırlar.

Hemdiki aşiret liderinin torunu M.E, aşiret ile ilgili yanlış bilgilerin verildiğini ve aşiretin aslında dayanışma ve aile bağlarından oluştuğunu belirtti. “Bir toplumun bir araya gelip birlik ve beraberlik oluşturduğu şeydir aşiret. Aşiret akrabalıktan oluşur. Bir soyun devamıdır. 100 yıl öncesinden akrabalığımız belirgindir. Soy isimler değişir ama illaki bir bağlantımız vardır” dedi.

“Aşiret reisinin sofrası yerde durur hiç misafiri eksik olmaz.”

Aşiret ve aşiret reisliği hakkında aydınlatılması gereken konular olduğunu belirten M.E, “Herkes aşiret reisi olamaz. Aşiret soy olarak devam eder. Aşiret reisinin belli bir saygınlık kazanmış olması gerekir. Anadolu gelenek ve göreneklerini yöneten ve yönlendiren bir aşiret reisi olur. Aşiret reisi merhametli olur, çevresine ve garibana bakar, aşiretteki herkesten haberdardır. Ayrıca aşiret reisinin durumu çok iyi olur. 1-2 köyün tamamı onundur. Aşiret reisinin geleni gideni de çoktur. Sofrası yerde durur hiç misafiri eksik olmaz” dedi.

“Aşiret reisinin kızı çok kıymetlidir.”

Aşiret reisinin ailesinin de çok değerli olduğu belirten M.E, “Mesela aşiret reisinin kızı çok kıymetlidir. Boy pos olarak değil, o kız temiz, kıymetli bir sülaledendir. Altını toprağın altına at paslanır mı? Paslanmaz. Biz de ailenin asaletine çok önem verirler. Aşiret içerisinde kız alınıp verilirken bile aşiret reisine sorulur. Durumu kötü olan marabalar vardır mesela, onunla durumu çok iyi birisi de evlenemez. Çünkü başlık parası var. Örneğin; 50 tane koç verilecek bunu marabalar yapamaz. Şimdi bizde de kalmadı başlık parası, aşiret reisi de yardımcı oluyor zor durumdaki gençlere. Mesela ağa kız alırken de ağanın kızını alır, kendine uygun birisinin kızını alır” diyor.

“Bana istemediğim birisini uygun gördüler onunla evlendim.”

Aşiret düğünleri ve Doğu da ki evliliklerden bahseden M.E, “Zengin ailelerin düğünleri 1 hafta sürer. Maddi durumuna göre düğünlerin süresi uzar. Büyüklerin iki insanı birbirine uygun görmesi ile evlenilir. Mesela ben bir kız istemiştim rahmetli babam bize uygun değil dedi almadılar. Bana istemediğim birisini uygun gördüler onunla evlendim. Berdel vardır mesela, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da başlık parası denkleştiremeyenlerin başvurdukları bir yöntemdir. Aileler, kız çocuklarını aralarında değişerek erkek çocuklarıyla evlendirirler. Bir kız, baba, amca ya da amcasının oğlu için de berdel usulü evlendirilebilmekte ve çıkan kan davalarında kızların ‘kan berdeli’ ya da ‘kanın rüşveti’ olarak karşı tarafa verildikleri gözlemlenmektedir. Berdel usulü evliliklerde, berdel yapan aileler artık akraba olurlar ve akraba oldukları için eğer kan davası varsa kan davası biter. Bazı durumlarda kan davasının bitmesi için de berdel usulü evlilikler yapılmaktadır. Yani değiş-tokuştur. Beşik kertmesi vardır. Henüz çocuklar büyümeden senin kızını benim oğluma alacağım diye söz verirler. Aslında bir sakıncası yoktur. Hatta her şey eskiden daha güzel uygulanıyormuş” dedi.

Peki ya çocuklardan birisi vazgeçerse?

“Öyle bir şey olamaz! Aşirette vazgeçme hiç olur mu? O artık onun olmuştur söz verdikten sonra öyle vazgeçme olamaz. Kadın insan olarak 2.sınıftır. Aşirette bir kadın söz sahibi değildir ama saygı duyulur. Anadır sonuçta.”

 

Peki ya kız evlenmemek için kaçarsa ya da evlendikleri zaman anlaşamazlarsa?

 

“Kaçamaz nereye kaçıyor hadi kaçtı diyelim o zaman öldürürler. Kaçması için canından vazgeçmesi gerekir. Anlaşamamada bizde lükse girer. Ne demek anlaşamıyorum anlaşacaksın. Bir kadın ailesinin başını erkek kardeşlerinin başını önüne eğip de ayrılamaz. Ailesini düşünüp de ayrılmayan insan çoktur. Erkek 2-3 evlilik yapabilir. Kadınlar aralarında tartışsalar da hiç tartışmamış gibi yapmak zorundalar. Mesela kuran-ı kerim’de de yeri olan bir kadının eşi ölürse erkeğin erkek kardeşi ile evlenir. Bunun bir sakıncası yoktur.”

“Kuran’a bağlı kalmıyorsan örf ve âdetine bağlı kal.”

Bizim örf ve âdetimiz kurana bağlıdır diyen M.E, “Bazen diyorlar sen bu hatayı o zaman neden yaptın? Kuranın bazı yasak ettiğini sanki biz helal görüyor. Helal ettiğini de yasak görüyoruz. Bizim hatalarımız var. Kız kaçmış Allahın emridir ayrılmak çok kötü bir şeydir Allah kimsenin ayrılmasını istememiştir o da Allahın emridir ama aşirette durum farklı.

Hoca şunu söylüyor mesela; “Kuran’a bağlı kalmıyorsan örf ve âdetine bağlı kal” diyor.

Aşiret içerisindeki kan davaları nasıl çözülüyor?

 

“Kan bedelinin ödenmesi gerekir. Örneğin aşiret içerisinde adamı öldürmemiş de bıçaklamış diyelim. Adam 1-2 ay hastane de yattı aşiret araya giriyor bunun masrafı kaç lira olmuş 20 milyar adam çıkarıyor 120 milyar veriyor. 100 milyar da kan bedeli olarak veriliyor. Barışmalar bu şekilde olabiliyor. Ama aşiretler arası bir sıkıntı varsa intikam alınır!”

Ne gibi antlaşmazlıklar yaşanıyor?

Toprak davası, namus davası gibi nedenlerden aşiretler arası sorun olur.

Aşirete bağlı olmanın yararı ve zararı nedir?

 

“Aşirete bağlı olursan çevren geniş olur. Herhangi bir sıkıntı olursa yardımlaşma olur bu yararıdır. Ama aynı şey zarar da olabilir çünkü aşiretin ortak kararlarına herkes uymak zorundadır. Mesela bir aşiret reisi vardır. Onun dediklerinden çıkmazsın o ne derse o olur.”

Türkiye’nin en büyük aşireti kim?

 

Sedat Bucak mesela aşiret reisidir. Bucak aşireti çok geniştir. Güneydoğunun en büyük aşiretlerinden biridir.

“Aşiret reisine kimse itiraz edemez.”

Devlet ve aşiretin bağlantısına değinen M.E, “Devlet ve aşiretin resmiyette bir bağlantısı yoktur ama devlet aşireti korur. Aşiretin de sözü geçer. Eski aşiretler kalmadı ama artık. Eskiden devletin yerine aşiret reisi karar verirdi cezalara. Şimdi bir şey olsa devlete gidip şikâyet ediyorsun. Eskiden aşiretin içerisinde çözülürdü her şey bir ceza varsa aşiret reisi kimi söylerse o gidip cezayı üzerine alır içeride yatardı. Aşiret reisine kimse itiraz edemez. Zaten her şey onda. Parti seçimlerinde aşiret reisi kimi seçerse tüm aşiret ona oy verir” diyor.

Bize ayırdıkları zaman için M.E’ye ve büyük ailesine teşekkür ederiz.

Söyleşi: Bilge Nur Kenet

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s